Xảy ra 13 trận động đất trong 48h ở Kon Tum và Quảng Nam

Động đất lặp lại với tần suất dày đặc ở miền Trung

Từ đêm 25 đến rạng sáng 26/5, các huyện Kon Plông (tỉnh Kon Tum) và Nam Trà My (tỉnh Quảng Nam) liên tục ghi nhận nhiều trận động đất. Theo thông tin từ Trung tâm Báo tin động đất và Cảnh báo sóng thần (Viện Vật lý Địa cầu, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), tổng cộng 13 trận động đất đã xảy ra chỉ trong vòng chưa đầy 48 giờ.

Cụ thể, trong ngày 25/5 đã có 8 trận động đất với độ lớn phổ biến từ 2.5 đến dưới 3 độ. Sang ngày 26/5, 5 trận động đất tiếp tục diễn ra, trong đó có ba trận tại Nam Trà My (Quảng Nam) và hai trận tại Kon Plông (Kon Tum). Đáng chú ý, một trong những trận tại Kon Plông đo được độ lớn 3.4 độ richter, độ sâu chấn tiêu khoảng 8,1 km.

Mặc dù các trận động đất này được xếp vào nhóm yếu (từ 2 đến 4 độ richter), không gây thiệt hại về người và cơ sở hạ tầng, song tần suất lặp lại dày đặc đang thu hút sự quan tâm của giới chuyên gia và chính quyền địa phương. Tình trạng rung lắc nhẹ nhưng kéo dài có thể ảnh hưởng đến đời sống của người dân và làm gia tăng cảm giác bất an.

Từ tháng 4/2021 đến nay, khu vực huyện Kon Plông – nơi nằm trong vùng đệm giữa hai đới đứt gãy lớn – đã ghi nhận hàng trăm trận động đất. Trong đó, có nhiều đợt xuất hiện động đất liên tục trong thời gian ngắn. Trận động đất mạnh nhất trong giai đoạn này là vào trưa 28/7/2024 với độ lớn 5.0, gây rung chấn cảm nhận rõ tại một số khu vực lân cận. Trước đó, ngày 23/8/2022, cũng xảy ra trận động đất 4.7 độ richter tại khu vực này.

Tại Việt Nam, động đất dưới 4 độ richter thường không gây thiệt hại, nhưng trong trường hợp lặp lại liên tục với độ sâu nông, các rung động có thể gây ảnh hưởng đến kết cấu nhà dân, đặc biệt là công trình xây dựng không kiên cố.

Động đất kích thích: dấu hiệu cảnh báo cần lưu ý

Theo các nghiên cứu của Viện Các khoa học Trái đất, nhiều khả năng những rung chấn tại Kon Tum – Quảng Nam là hệ quả của động đất kích thích – hiện tượng địa chất xảy ra do tác động từ các hoạt động của con người, đặc biệt là can thiệp vào lớp vỏ Trái đất như khai thác nước ngầm, thủy điện hoặc khoan sâu.

TS Nguyễn Xuân Anh, đại diện Viện, nhận định rằng: động đất kích thích ở Kon Tum là loại hình khá điển hình, tương tự một số hiện tượng từng ghi nhận ở Trung Quốc, Mỹ và Canada. Dù các trận động đất này có độ lớn nhỏ hơn 5.5 độ richter, nhưng vẫn cần giám sát chặt chẽ do tính lặp lại và rủi ro cộng dồn đối với cơ sở hạ tầng và đời sống người dân.

Điểm chung của động đất kích thích là thường xảy ra ở khu vực có địa chất nhạy cảm hoặc gần các công trình đập thủy điện lớn. Huyện Kon Plông, trong hơn một thập kỷ qua, là nơi tập trung nhiều dự án thủy điện vừa và nhỏ. Một số nhà khoa học cho rằng hoạt động tích nước hoặc khai thác trong khu vực có thể làm gia tăng ứng suất trong lòng đất, từ đó dẫn đến các đợt động đất có độ sâu chấn tiêu thấp, như trường hợp vừa xảy ra.

Cũng theo TS Xuân Anh, cần triển khai gấp các chương trình nghiên cứu địa chấn chuyên sâu tại khu vực Tây Nguyên và miền Trung nhằm xác định rõ nguyên nhân, tần suất và quy luật của các trận động đất này. Không chỉ để cảnh báo sớm, mà còn để có phương án thiết kế phù hợp đối với hạ tầng – nhất là hệ thống đập và nhà dân – trong vùng có nguy cơ rung chấn.

Về phía người dân, khi động đất từ 2–3 độ xảy ra, chỉ một số người nhạy cảm mới cảm nhận được, còn đa phần không thấy rõ dấu hiệu. Tuy nhiên, nếu động đất từ 3–4 độ diễn ra thường xuyên, vật dụng trong nhà có thể rung nhẹ, dễ gây lo lắng. Theo thống kê toàn cầu, trung bình mỗi năm có hơn 1 triệu trận động đất từ 2–3 độ và hơn 100.000 trận từ 3–4 độ.

Tần suất động đất tăng tại Kon Tum – Quảng Nam là tín hiệu cần theo dõi sát, nhưng không phải là dấu hiệu báo động nguy hiểm tức thì. Các chuyên gia cho rằng, động đất tại đây nhiều khả năng nằm trong ngưỡng kích thích, khó vượt quá 5,5 độ richter – mức chưa đủ để gây hậu quả nghiêm trọng nếu có phương án phòng ngừa hợp lý.

Giải pháp quan trọng nhất hiện nay là tăng cường hệ thống quan trắc động đất tại chỗ, nghiên cứu kỹ hoạt động địa chấn liên quan đến thủy điện, đồng thời đẩy mạnh truyền thông hướng dẫn người dân ứng xử đúng cách khi xảy ra rung chấn. Cảnh giác, chủ động nhưng không hoang mang là nguyên tắc giúp cộng đồng thích nghi tốt hơn với hiện tượng tự nhiên ngày càng phức tạp.